Vraag en antwoord

Een archief bezoeken

Moet ik een afspraak maken om een archief te bezoeken?

In het algemeen zijn er bij het Drents Archief en sommige gemeenten vrij ruime vaste openingstijden en kunt u bij de overige gemeenten en waterschappen buiten beperkte vaste openingstijden een telefonische afspraak maken. Kijk voor de détails op de pagina's contact van de deelnemende gemeenten en waterschappen. Neem een legitimatiebewijs mee als u ons voor de eerste keer het Drents Archief bezoekt en u nog geen archiefkaart heeft. Als legitimatiebewijs geldt een paspoort, rijbewijs of identiteitskaart. Ook bij de andere archieven kan u om een legitimatie worden gevraagd.

Moet ik entree betalen?

Nee. Zelf onderzoek doen in een archief is altijd gratis.

Hoe kom ik aan een archiefkaart?

Als u het Drents Archief voor het eerst bezoekt, ontvangt kosteloos u de Drents Archiefkaart met uw naam en uw bezoekersnummer. U moet zich dan wel even legitimeren en uw gegevens worden geregistreerd. Uw persoonlijke gegevens vallen onder de wet ter bescherming van de privacy en worden niet aan derden ter beschikking gesteld of ter inzage gegeven.
Met de Drents Archiefkaart heeft u voortaan gratis toegang tot het Drents Archief.

Kan ik alle archiefstukken aanvragen die in het archievenoverzicht staan?

Vanwege wettelijke (meestal privacy) redenen zijn sommige archieven niet (of gedeeltelijk) openbaar. Deze archiefstukken zijn dus niet ter inzage. Het gaat dan bijvoorbeeld om documenten jonger dan 75 jaar uit het archief van de rechtbank of van de strafinrichtingen te Veenhuizen (Drents Archief) , om het bevolkingsregister van na ca 1938 en om de burgerlijke stand (termijn afhankelijk van het type register) .

Kan ik een ontheffing van de openbaarheidsbeperkingen aanvragen?

In de studiezaal van het Drents Archief is een formulier verkrijgbaar voor het aanvragen van een ontheffing. De directeur van het Drents Archief kan onder bepaalde voorwaarden toestemming verlenen tot ontheffing van de openbaarheidsbeperkingen. Ook bij de andere archieven is onder soortgelijke condities ontheffing te verkrijgen. In die gevallen wordt deze formeel verleend door Burgemeester en Wethouders of het Dagelijks Bestuur.

Mag ik kopieën maken uit archiefstukken of boeken?

U mag zelf geen kopieën maken van archiefstukken. U kunt wel vragen of er kopieën voor u gemaakt kunnen worden. De studiezaalmedewerker bekijkt dan of dit mogelijk is, gezien de materiële staat van de documenten. Zie voor het Drents Archief ook het bezoekersreglement. U mag daar ook kopiëren uit boeken die jonger zijn dan 50 jaar, mits de materiële staat goed is. Andere archieven hebben soms een bezoekersreglement. Zie daarvoor op de pagina Onderzoek van de deelnemende gemeenten en waterschappen.

Mag ik bij het Drents Archief boeken lenen?

Ja, als u lid bent van een openbare bibliotheek in Drenthe kunt u gewone boeken lenen die zijn uitgebracht na 1950. Het is eveneens mogelijk om een boek van het Drents Archief te lenen via uw plaatselijke bibliotheek.

Als u geen lid bent van een openbare bibliotheek in Drenthe, kunt u bij het Drents Archief een boek lenen als u zich legitimeert en € 1,10 lenersgeld per boek betaalt.

Zie voor de aanwezige titels de bibliotheekcatalogus. Dit betreft alleen het Drents Archief. Elders kunt u alleen bij een Openbare Bibliotheek terecht.

Voorouders

Hoe begin ik met stamboomonderzoek?

Het informatieblad Stamboomonderzoek in het Drents Archief geeft informatie voor beginners. Een goede gids voor zowel beginners als gevorderden is: Redmer Alma en Paul Brood, Drenten gezocht. Gids voor stamboomonderzoek in Drenthe , verkrijgbaar in de winkel of te leen via de bibliotheek van het Drents Archief.

Het Drents Archief organiseert ook cursussen voor beginnende en meer gevorderde genealogen.

Het allereerste begin van uw onderzoek is echter het trouwboekje van uw (groot-)ouders. Aan de hand daarvan weet u in welk bevolkingsregister of register van de burgerlijke stand u moet beginnen. Want genealogie werkt van het heden terug in de geschiedenis

Met deze gegevens kunt u ook gericht zoeken in www.genlias.nl en www.drenlias.nl .

Welke bronnen kan ik gebruiken voor mijn familieonderzoek?

Akten van de burgerlijke stand

De akten van de burgerlijke stand van alle (voormalige) Drentse gemeenten zijn in tweevoud opgemaakt, u kunt ze raadplegen in het Drents Archief en de gemeentearchieven, en wel meestal op microfilm. Zij betreffen de volgende jaren

Geboorteakten 1811-1902

Huwelijksakten (en bijlagen) 1811- 1922

Overlijdensakten 1811-1952

De belangrijkste gegevens uit de akten vindt u op de genealogische database <DrenLias>. Akten na de genoemde data zijn nog niet openbaar. Alleen het Drents Archief beschikt ook over de zgn. huwelijksbijlagen, bewijsstukken die bij een huwelijk moesten worden overgelegd.

Bevolkingsregisters

De bevolkingsregisters worden bewaard in de gemeentearchieven, alwaar u ze kunt raadplegen. Vaak zijn zij voor zelfbediening op microfiche beschikbaar.

In de studiezaal van het Drents Archief vindt u eveneens de bevolkingsregisters (op microfiche) van veel voormalige Drentse gemeenten. Een overzicht van deze bevolkingsregisters vindt u op de site van het Drents Archief.

De meeste bevolkingsregisters beginnen in 1850, maar de grotere gemeenten en Norg en Vledder hebben ook oudere registers. Veel gemeenten hebben bovendien eenmalig opgemaakte registers die veel lijken op bevolkingsregisters, namelijk die van de volkstellingen van 1819, 1829 en 1839. Het register van 1849 is voortgezet als bevolkingsregister van 1850.

Het bevolkingsregister is te raadplegen tot ca 1940, dus kan u op weg helpen voor de jaren dat de geboorte- en huwelijksregisters van de burgerlijke stand nog niet openbaar zijn. Verder vindt u er de gezinnen bij elkaar en hun woonadressen.

Als de huizen ooit vernummerd zijn, behoren er huisnummerregisters en –dossiers te zijn aangelegd. Deze zijn niet gemicrofilmd.

Persoonskaarten en persoonslijsten 1938-heden

Na 1938 hebben de gemeenten bevolkingsgegevens geregistreerd in de persoonskaarten (vanaf 1994 in persoonslijsten). Na het overlijden van een persoon komt de kaart terecht bij het Centraal Bureau voor Genealogie (CBG) in Den Haag. Een uittreksel uit de persoonskaart van een overleden persoon kunt u aanvragen bij het CBG. Zie hiervoor www.cbg.nl onder de rubriek Collecties, Persoonskaarten en persoonslijsten.

Doop-, trouw- en begraafboeken

In het Drents Archief kunt u alle bewaard gebleven kerkelijke doop- trouw- en begraafboeken vinden van Drenthe uit de periode vóór 1811. Een overzicht van de doop-, trouw- en begraafboeken vóór 1811 vindt u onder Collectie DTOB op het archievenoverzicht van het Drents Archief. De belangrijkste gegevens uit deze registers komen op termijn beschikbaar in de genealogische database DrenLias. Sommige gemeenten hebben kopieën van deze registers.

Het Drents Archief bewaart ook kerkelijke registers van na 1811. In het archievenoverzicht kunt u per kerkelijke gemeente zien welke registers aanwezig zijn.

Andere genealogische gegevens

Behalve de al genoemde bevolkings- en volkstellingsregisters vindt u bij gemeenten de dienstplichtadministratie (tot 1922 militie genaamd); deze werd gedeeltelijk in duplo bijgehouden, het andere exemplaar maakt deel uit van het archief van de (provinciale) militiecommissie, bewaard in het Drents Archief. In gemeentearchieven bevinden zich belastingkohieren, waarin veelal tevens inkomensgegevens zijn vermeld, vanaf 1811 tussen de financiële archieven van de gemeenten, en van 1850-1923 als aparte verzameling. De belangrijkste zijn de kohieren van de hoofdelijke of personele omslag. Verder zijn er tussen 1850 en 1920 kiezerslijsten. Tenslotte vindt u grafregisters: zodra een gemeente na 1830 de 1000 inwoners overschreed, moest zij een algemene begraafplaats aanleggen. De registers zijn vaak in slechte staat en lang niet overal bewaard.

Ik zoek een persoon die in Veenhuizen heeft gezeten.

U kunt in het Drents Archief onderzoek doen in het archief van de Rijkswerkinrichtingen Veenhuizen en Ommerschans en in het archief van de Maatschappij van Weldadigheid (de gestichten Veenhuizen en Ommerschans vielen tot 1859 onder de Maatschappij van Weldadigheid).

Een index op een deel van de bevolkingsadministratie is aanwezig in het Drents Archief. Houd er rekening mee dat documenten uit het archief van de rijkswerkinrichtingen recenter dan 75 jaar niet openbaar zijn.

De bevolkingsadministratie van de Maatschappij en de Rijkswerkinrichtingen bevindt zich vanaf 1826 tot ca 1940 eveneens in de bevolkingsregisters van de vroegere gemeenten resp. Vledder (voor Frederiksoord), thans gemeente Westerveld, en Norg, thans gemeente Noordenveld.
Daar kunt u dus de gegevens tot ca 65 jaar terug raadplegen. Het bevolkingsregister van Norg is ook op microfilm in e studiezaal van het Drents Archief te vinden.

Ik zoek een persoon uit de Maatschappij van Weldadigheid.

Het archief van de Maatschappij van Weldadigheid wordt bewaard in het Drents Archief. In de studiezaal is een index aanwezig op zowel ‘kolonisten' als ambtenaren. Lees als voorbereiding op uw bezoek het Informatieblad Maatschappij van Weldadigheid of de uitgebreidere Handleiding voor onderzoek in de Maatschappij van Weldadigheid. Een historische inleiding vindt u in het archievenoverzicht, Maatschappij van Weldadigheid, Inleiding.

Waar kan ik testamenten bekijken?

Testamenten die zijn opgemaakt door een notaris in Drenthe in de periode 1811-1915 worden bewaard in het Drents Archief. Testamenten jonger dan 94 jaar zijn niet openbaar. Testamenten ouder dan 94 jaar kunt u in het Drents Archief raadplegen.

Het is handig om eerst de repertoria op microfiche in het Drents Archief te bekijken om te weten te komen voor welke notaris een testament is opgemaakt. Heeft u geen idee of en waar een testament is opgemaakt, raadpleeg dan voor de periode 1890-1973 het centraal testamentenregister in het Nationaal Archief. Zie hiervoor het informatieblad over testamenten op www.nationaalarchief.nlInformatie over nalatenschappen is ook te vinden in de successiememories (1806-1927) in het Drents Archief. Successiememories zijn aangiften bij de belastingen van nalatenschappen. Een index op de memories van 1806 tot 1902 is via DrenLias te vinden. DrenLias geeft aan of iemand onroerende goederen heeft nagelaten. Om de memories daadwerkelijk in te zien is een bezoek aan het Drents Archief nog wel noodzakelijk

Zijn er notariële archieven in gemeentearchieven?

Behalve de aan- en verkoop van onroerend goed van de gemeente of het waterschap zelf bevinden zich in de gemeente- en waterschapsarchieven geen notariële akten. Bij de gemeenten en waterschappen zijn in Drenthe geen notariële archieven te vinden.

Onderzoekers

Waar kan ik kranten inzien en kan ik een kopie krijgen van een krantenbericht?

Het Drents Archief heeft een uitgebreide collectie Drentse kranten. Kijk voor een overzicht op het archievenoverzicht, onder Collectie kranten.

Veel kranten zijn op microfiche overgezet. In dat geval kunt u in het Drents Archief een kopie van een krantenpagina (op A3 formaat) of een krantenbericht (op A4 formaat) maken. Of u geeft het Drents Archief opdracht om dat voor u te doen. Kijk voor de tarieven op de rubriek onderzoek op verzoek.

Sommige gemeentearchieven hebben een lokale krantenverzameling. Daar bestaat echter geen compleet overzicht van.

Ik zoek een rechtszaak rond 1895. Kan ik de rechtbankarchieven bij het Drents Archief inzien?

De archieven van de arrondissementsrechtbank en de kantongerechten (vroeger vredegerechten genoemd) zijn te raadplegen in het Drents Archief. Akten jonger dan 75 jaar zijn niet openbaar.

Ik zoek informatie over mijn huis uit 1910. Welk archief heeft oude bouwtekeningen?

De gemeenten hebben vanaf de Woningwet van 1901 een meestal vrij complete serie bouwvergunningen, met de tekeningen op grond waarvan de vergunning werd verleend. Van voor die tijd hebben zij tekeningen van dienstwoningen (burgemeester, secretaris, onderwijzers, gemeentelijke artsen) en andere gemeentelijke gebouwen, zoals gemeentehuizen en scholen. Verder vindt u ook bouwtekeningen bij de verlening van hinderwetvergunningen voor bijvoorbeeld boerenbedrijven vanaf 1875. Van de hinderwetvergunningen is echter een vollediger verzameling aanwezig in het Drents Archief. Van belang zijn verder de monumentendossiers in gemeentearchieven. Over kleine woningen die bestonden in de periode 1903-1933 zijn veel gegevens te vinden in de archieven van de regionale gezondheidscommissies. Deze verrichtten inspecties die o.m. tot onbewoonbaarverklaringen konden leiden. Hun archieven bevinden zich voor zover bewaard gebleven in de centrumgemeenten.

In waterschaparchieven kunt u tekeningen van waterstaatswerken en van brug- en sluiswachterswoningen vinden.
In het Drents Archief is alleen een kans bouwtekeningen te vinden in de archieven van de organisaties die zelf bij bouwactiviteiten betrokken waren. Bijvoorbeeld dienstwoningen van Rijks- en de provinciale waterstaat, woningen en andere gebouwen die door het Rijk zijn gesubsidieerd, zoals vóór 1850 kerkgebouwen en pastorieën. Verder directeurswoningen in de archieven van een zuivelfabriek of een koloniehuisje in het archief van de Maatschappij van Weldadigheid. Verder zijn er soms bouwtekeningen bij hinderwetvergunningen vanaf 1875.

Ik zoek een oude koopakte van mijn huis. Waar vind ik die?

Akten die zijn opgemaakt door een notaris in Drenthe in de periode 1811-1915 worden bewaard in het Drents Archief. Akten jonger dan 75 jaar zijn niet openbaar. Het is handig om eerst de repertoria op microfiche in het Drents Archief te bekijken om te weten te komen voor welke notaris een akte is opgemaakt. Is een huis ooit gemeenteëigendom geweest, dan kunt u ook bij de gemeente de oudere koopakten vinden.

Ik zoek een foto van mijn straat rond het jaar 1900. Waar moet ik naar toe?

U kunt allereerst kijken op www.drentsfotoarchief.nl. Op deze site zijn veel foto's van Drentse gemeenten en lokale historische verenigingen opgenomen. Als er nog geen foto's van de desbetreffende gemeente op de site staan kunt u eens informeren bij het archief van die gemeente of bij de plaatselijke historische vereniging. De gemeente Meppel heeft een fotoarchief op haar site staan. Zie ook rubriek fotoarchieven op de pagina nuttige links.

Ik wil meer weten over een oude boerderij in ons dorp. Hoe ga ik te werk?

Het Drents Archief beschikt over kadastrale kaarten en registers uit 1880 en 1832. Daarop is te zien waar huizen en landerijen gelegen waren, en zijn onder meer de namen van de eigenaren te achterhalen. De kadastrale kaarten uit 1832 zijn ook te vinden op www.dewoonomgeving.nl. Deze site is echter heel moeilijk te hanteren.

Gegevens over opeenvolgende eigenaars en recentere kadastrale gegevens zijn te vinden bij het Kadaster, Abel Tasmanplein 1 te Assen. Vraag in het Drents Archief naar de mogelijkheid om kosteloos onderzoek te doen bij het Kadaster. Ook bij de gemeenten zijn de Oorspronkelijke Aanwijzende Tafels en de kadastrale leggers veelal aanwezig, maar niet altijd even compleet.

Als u onderzoek wilt doen naar een huis vóór 1832, dan vormen belastingregisters in het Drents Archief een goede bron voor onderzoek. Zie ook het hoofdstuk over bezit in Drenten gezocht. Gids voor stamboomonderzoek in Drenthe , verkrijgbaar in de winkel van het Drents Archief of te leen via een openbare bibliotheek. Gegevens over de bedrijfsvoering kunt u halen uit de hinderwetvergunningen in het Drents Archief en in de gemeentearchieven.

Het Drents Archief organiseert ook een cursus voor het doen van onderzoek naar onroerend goed.

Waar kan ik informatie vinden over een bedrijf in de negentiende of twintigste eeuw?

Het Drents Archief beschikt over handelsdossiers van de Kamer van Koophandel. Het gaat om bedrijven die in de periode 1922-1980 zijn opgeheven of van bedrijfsvorm zijn veranderd. In het archief van de Hinderwetvergunningen Drenthe (vanaf ca. 1875) is eveneens informatie over bedrijven te vinden (zie het archievenoverzicht van het Drents Archief). Deze zijn gedeeltelijk ook bij gemeenten aanwezig. Ook het bevolkingsregister is een aangewezen startpunt voor onderzoek naar een bedrijf, waarvan de eigenaar bekend is. Verder beschikken veel gemeentearchieven over patentregisters (1815- 1894), waarin gegevens staan over zelfstandige beroepsbeoefenaren en hun inkomen, en over registers van verleende drankvergunningen.

Hebben de archieven informatie over de Tweede Wereldoorlog?

In de bibliotheek van het Drents Archief zijn publicaties te vinden over de Tweede Wereldoorlog, in het bijzonder over de gebeurtenissen in Drenthe. De bibliotheekcatalogus geeft een overzicht.

Het Drents Archief heeft echter weinig archiefmateriaal over deze periode: de Collectie Tweede Wereldoorlog, het archief van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork en het archief van Landbouw en Maatschappij en het Fonds Herbouw Boerderijen worden bijvoorbeeld in het Drents Archief bewaard (zie het archievenoverzicht van het Drents Archief. Alleen de twee laatstgenoemde archieven zijn openbaar).

Ook de gemeenten en waterschappen beschikken over archiefmateriaal over en uit de tweede wereldoorlog. Daarop zijn alleen de gebruikelijke privacybeperkingen van toepassing.